ATELIER ROB VREESWIJK
Architectuur, Interieur en Meubel
Prijsvraag Zuid-Hollandprijs - oktober 2011
Prijsvraag Zuid-Hollandprijs - oktober 2011
De prijsvraag, uitgeschreven door de provincie Zuid-Holland, gaat over duurzaamheid en stimulering ervan. Atelier Rob Vreeswijk heeft samen met Zina al Edany een idee bedacht over verregaand hergebruik van hout. De inzending heeft als naam: Het HoutDepot.
De prijsvraag     Motivatie van Jan Franssen, commissaris van de koningin, provincie Zuid-Holland



Het HoutDepot is een hergebruik-centrum voor overtollig hout. Houtafval, in al zijn vormen, wordt hier verzameld, gesorteerd en bewerkt voor hergebruik als product en niet alléén als biomassa (waar de huidige houtrecycling voornamelijk op gericht is; de plaatverwerkende industrie uitgezonderd). Voor veel afvalmaterialen als metalen, papier, kunststof, puin e.d. zijn al recycleprocessen aanwezig. Het ophalen, verzamelen, opslaan, transporteren, verwerken en hergebruiken is redelijk efficiënt en georganiseerd alhoewel voor sommige recycleprocessen veel energie nodig is. Een dergelijke recycleproces voor houtafvalproducten is er nog niet. Het oprichten van het houtdepot brengt hier verandering in en is noodzakelijk.

Het kenniscentrum. De toegevoegde waarde in het houtdepot is het kenniscentrum. In dit kenniscentrum is de kennis en creativiteit aanwezig om het aanbod van houtafval naar een hoger niveau te brengen en mensen met hout te laten werken. Het kenniscentrum bestaat uit; 
Een ontwerpatelier; hierin worden nieuwe producten ontwikkeld van afvalhout. Onderzoek, ontwerpen, prototypes en producties zijn onderdeel van de werkzaamheden van het atelier. Ook bedrijven kunnen opdrachten geven aan dit ontwerpatelier om hun (afval)houten product te ontwikkelen. Een laboratorium; hier wordt geëxperimenteerd met de eigenschappen van hout. Er zijn al processen die naaldhout kunnen verduurzamen maar het laboratorium zal verder zoeken naar kwaliteitsverbeteringen en efficiëntere groei- of verwerkingsprocessen en werkt nauw samen met het ontwerpatelier en de markt. Een opleidingscentrum / sociale werkplaats; hierin worden leer/werktrajecten aangeboden aan opleidingen, bedrijven en instellingen. Scholen kunnen hier de praktijkruimtes en machines gebruiken zodat de scholen deze zelf niet hoeft aan te schaffen. Bedrijven kunnen hun medewerkers hier gericht laten (om)scholen. Instellingen gebruiken het als sociale werkplaats of voor zinvolle werkgelegenheidsprojecten. Een stadstimmerwerkplaats; hier kunnen particulieren in hun vrije tijd aan eigen houten producten werken; kozijnen, meubels, kunstwerken, etc. Machines en gereedschappen zijn voorhanden. De houtmeester begeleiden, geven aanwijzingen en helpen met het bedienen van machines en gereedschap. Het hout wat gebruikt wordt komt uit het houtdepot.

het paneel gemaakt voor de inzending     het paneel gemaakt voor de inzending
het paneel gemaakt voor de inzending      het paneel gemaakt voor de inzending



Het inzamelen. Al het houtafval is bruikbaar voor het houtdepot; sloophout van gerenoveerde woningen, houtafval afkomstig van nieuwbouwprojecten, in onbruik geraakte houten meubels, instrumenten en gereedschappen, restmateriaal en zaagsel van houtverwerkende industrieën, houten verpakkingen als pallets, kratten en kisten en ook bomen, takken, wortels en schors. Alles wat is gemaakt van hout wordt in het houtdepot ontvangen en verwerkt. Er zijn een aantal mogelijkheden om aan houtafval te komen;  er is een ophaaldienst die het houtafval ophaalt, particulieren kunnen overtollig hout aanbieden, bedrijven en grootaanbieders kunnen hun houtafval storten, struinteams zoeken de steden af naar afvalhout.
De struinteams van het HoutDepot verzamelen het hout uit de stad    Houtafval kan gestort worden in het HoutDepot


Het sorteren.
Na het inzamelen wordt al het houtafval gesorteerd naar een aantal categorieën; houten meubels, instrumenten, gereedschap, gebruiksartikelen. Houten verpakkingsmateriaal als pallets, kratten en kisten. Bouw- en ruwhout waarbij schoon hout en behandeld hout worden gescheiden. Natuurhout als bomen, takken en wortels. Al het overblijvende hout wordt resthout.
Het houtaanbod wordt gesorteerd op o.a. bouw- en ruwhout    Het houtaanbod wordt gesorteerdop o.a. houten meubels, instrumenten, gereedschap, gebruiksartikelen


Het beoordelen en het bewerken
. Na het sorteren wordt gekeken wat er met het aanbod wordt gedaan. Is het meubelstuk nog te restaureren of kan het gebruikt worden als onderdeel voor een nieuw meubelontwerp, kan uit die verduurzaamde meerpaal soms houten dakleien gezaagd worden, is de eikenhouten balk als zodanig weer herbruikbaar als balk of worden er planken van gezaagd voor de meubelindustrie, is de boom nog geschikt als bouwhout of is de kwaliteit van de boom zo slecht dat deze toch verpulverd moet worden. Het beoordelen wordt door de houtmeesters gedaan.  Na de beoordeling wordt het aanbod bewerkt in de verschillende afdelingen. De meubelstukken worden gerepareerd, het bouwhout wordt schoongezaagd en schoongeschaafd, houten pallets worden gerepareerd, natuurhout wordt verzaagd en het resthout wordt vermalen. Hiervoor zijn in de verschillende afdeling de benodigde machines en mensen aanwezig.
Na het sorteren wordt gekeken wat er met het aanbod wordt gedaan; het beoordelen wordt door de Houtmeesters gedaan      Na de beoordeling wordt het aanbod bewerkt in de verschillende afdelingen.


Het aanbod.
Uiteindelijk zijn alle producten die uit het bewerkingsproces komen, herbruikbaar en worden aangeboden in het houtdepot zelf en op een website (de restantenbank). De meubels zijn weer geschikt voor interieurs, de houten verpakkingen worden aangeboden aan de industrie en vervoerders, het bouwhout is geschikt voor de aannemerij en de meubelindustrie, het natuurhout is klaar voor tuin- en parkinrichting en het resthout wordt gebruikt als biomassa. Het houtdepot voorziet zelf in zijn eigen energiebehoefte door het gebruik van dit resthout
Hergebruik van natuurhout uit het HoutDepot voor park- en landschapsinrichitng     Hergebruik van resthout uit het HoutDepot als spaanders en pelletkorrels
Hergebruik van resthout uit het HoutDepot voor kunstwerken      Hergebruik van resthout uit het HoutDepot voor meubels


Hout is hét symbool van duurzaamheid Geeft warmte, comfort, rust en voelt fijn aan. Groeit nagenoeg overal, vanzelf, voortdurend en zonder veel aandacht. Is eenvoudig te verwerken, behandelen en repareren en geeft plezier en voldoening met het werken met hout. Is beschikbaar in grote verscheidenheid aan soorten, elk met zijn eigen kenmerken waardoor ze in veel verschillende situaties toepasbaar zijn. Is een licht materiaal, met een hoge densiteit, uitstekende draagkracht en thermische eigenschap. Neemt CO2 op, slaat CO2 op en vertraagd CO2 uitstoot (speelt een belangrijke rol in het terugdringen van broeikasgassen). Is te gebruiken in de weg/water- en bouw, meubelindustrie, huishoudelijke- en industriële producten, sieraden, kunstwerken etc. Reduceert door zijn thermische eigenschappen het energieverbruik van houten gebouwen. Produceert een essentieel ‘bijproduct’ namelijk zuurstof belangrijk voor het leven op aarde. Levert geen afval op want kan uiteindelijk nog gebruikt worden als fossiele brandstof.
Publicatie van het jury rapport      Het jury rapport
 
Feiten, cijfers, motivatie en stimulans. De gemiddelde levensduur van hout ligt tussen de 2 maanden (kranten) en 75 jaar (houtconstructies). Hoe langer de levensduur hoe beter voor het milieu. Een reparatie- en hergebruikindustrie is dus wezenlijk van belang. Het houtdepot verlengt de levensduur van houten afvalproducten. Er wordt 160 miljoen ton hout gebruikt in Europa (151x het gewicht van de Nederlandse bevolking) waarvan nog geen 10% wordt hergebruikt en dan voornamelijk nog als biomassa. Het houtdepot verhoogt het percentage hergebruik van houten afvalproducten. Een efficiënte houtrecyclingsprogramma dringt de vraag en de (illegale) kap van tropisch hardhout terug. Het houtdepot zoekt de meest geschikte functie voor het hergebruik van het inkomend afvalhout. Europese wetgeving (2004) stelt dat 15% van alle houten verpakkingen moet worden gerecycled. Het houtdepot repareert alle kapotte- en maakt nieuwe houten verpakkingen van afvalhout. Het opzetten en uitbreiden van internetdiensten om het gebruik van gerecycled hout te vergroten. Het houtdepot heeft een ‘restantenbank’, een web- en bestelsite waar al het schoongezaagde- en schoongeschaafde bouwhout is gerangschikt op maat, soort en kwaliteit voor hergebruik. Een mogelijk verbod op het storten van houtafval vergroot de afvalberg. Het houtdepot verzamelt afvalhout en sorteert deze naar hergebruik.
Financiering. In de startfase van het houtdepot zal (financiële) medewerking van overheden nodig zijn. Bestaande subsidiefondsen van de Europese Unie aanspreken. De houtafval-verwerkende industrieën laten samenwerken om kosten te besparen. Deze besparingen gebruiken voor het oprichten van het houtdepot op het ‘zwaartepunt’ in de randstad (in Zuid-Holland). Hier is het aanbod en de vraag het grootst. Voor het aanbod van houtafval worden kosten berekend voor het verwerken ervan. Verkoop van producten uit het houtdepot als: bouwhout voor particulieren en bedrijven, gerestaureerde en gerepareerde meubels, houtafval / pelletskorrels als biomassa voor opwekking van energie en het maken van houtskool, gerepareerd verpakkingsmateriaal als pallets, kisten en kratten, nieuwe (ideeën, prototypes of series) houten producten uit het ontwerpatelier, zaagsel en spaanders voor de productie van composiet- en plaatmaterialen, houtschaafsel en mulch als absorptiemateriaal voor dieren of als bodembedekking in parken, etc. Het kenniscentrum van het houtdepot biedt leer- c.q. werktrajecten aan (met begeleiding van de houtmeesters) aan onderwijsinstellingen, sociale instanties en bedrijven. Tegen betaling kunnen particulieren, samen met de houtmeesters, gebruik maken van kennis, materialen en machines van het houtdepot om hun eigen producten te maken of repareren.