ATELIER ROB VREESWIJK
Architectuur, Interieur en Meubel
Het ZeeheldenHof in Den Haag
Het ZeeheldenHof in Den Haag
Een aantal jaren geleden heeft woningbouwvereniging Haagwonen het terrein van de afgebrande Mariaschool aan de Tasmanstraat in Den Haag verworven. Twee jaar geleden is een eerste plan gemaakt met koopwoningen welke wegens gebrek aan interesse is gestopt. Er is onlangs een tweede plan gemaakt van drie woonblokken met huurappartementen en galerij-ontsluiting aan een hof, waarbij de lelijke parkeergarage deels zichtbaar blijft. De woningbouw-plannen van Haagwonen roepen veel reacties op in de buurt en er is inmiddels een burgerinitiatief ontstaan voor een zeeheldentuin zonder woningbouw. De initiatiefnemers hebben zich laten inspireren door het Emmahof aan de Galileistraat in Den Haag. Dit initiatief voor een buurttuin is kenbaar gemaakt aan Haagwonen. Bewonersorganistatie De Groene Eland volgt de plannen van Haagwonen en hebben hierin stelling genomen.
De lokatie van de afgebrande Mariaschool


Het plan van Haagwonen voor het Tasmanhof. 3 woningbouwblokjes met in de oksels een trappenhuis. Aan de achterzijde een galerij ontsluiting en aan de voorzijde een gemeenschappelijk hof.
Het plan van woningbouwvereniging Haagwonen

Het plan van de initiatiefgroep: een groene ruimte met een boomgaard, volkstuinen, een groentenkas, een huttendorp voor kinderen, een fietsenstalling, een vijver en speel- en verblijfplekken. 
Het plan van de bewoners


Het laatste plan van Haagwonen voorziet in 3 woningblokken aan een hof. Dit afgesloten hof ligt aan de openbare straat, de Tasmanstraat. Deze typologie van een hof áán de straat met woningen eromheen is oneigenlijk in de wijk. De hoofdstructuur van de Zeeheldenbuurt is gebouwd op een stratenpatroon met gesloten gevelwanden, openbare pleinen en (al of niet afgesloten) binnenterreinen. Van deze binnenterreinen zijn een aantal voorbeelden te vinden: hofjeswoning Prins Hendrikhof aan de Prins Hendrikstraat, kinderboerderij Het Beestenspul aan de Tivolistraat, binnenspeelterreintje Het Welpje aan de Roggeveenstraat, speelplaats van de stichting EJA aan de Helmersstraat, schoolplein Max Velthuijs-school aan de Da Costastraat, parkeerterrein AH-xl en Mc-Donalds aan de Elandstraat, opgetild bewonerspleintje aan de Van Diemenstraat. Het lijkt voor de hand om het nieuwe plan aan te laten sluiten op de bestaande stedenbouwkundige structuur van de wijk: het repareren van de straatwand waardoor een binnenterrein ontstaat. Aan de straat komen de woningen van Haagwonen, op het binnenterrein een kas en een tuin. Beiden zijn aan elkaar gekoppeld; het Zeeheldenhof.
De combinatie van beide plannen en meer; 1 + 1 = 3


In de kas gebeuren een aantal dingen tegelijk waarbij het accent ligt op buurtgerichte functies en behoeftes. In de kas zijn kweek- en teelvelden: hier worden groenten, fruit en kruiden geteeld. De beproefde verticale teelt uit de tuinbouw in het Westland kan hiervoor ingezet worden. Een stadswerkplaats: op de begane grond komt in een afgesloten ruimte een stadswerkplaats. Door deze in de kas te plaatsen vormt deze geen geluidoverlast naar de omliggende woningen. Als referentie kan de Groningse stadwerkplaats dienen (www.stadswerkplaats.nl). Een horecagelegenheid: de ontbijt- en lunchhoreca van appeltje-eitje aan de Prins Hendikstraat kan een uitbreiding krijgen in de kas. Ook kan er een avondhoreca komen voor diners. De tuin is de groene ruimte tussen de kas en de woningen. Dit gebied wordt ingericht met volkstuintjes, een vijver met waterloop, fruitbomen, insectenhotel, vogelhuisjes, scharrelvee, picknickplekjes, een imker, een kampvuurcirkel, een onbewoond eiland, een terras, een huttendorp, een bbq-plaats, een speeltuin etc. Deze tuin is vrij toegankelijk en voor elke leeftijdsgroep te gebruiken.
Het plan van Rob Vreeswijk en Zina Al-Edany


Over de woningen van Haagwonen willen we niet veel zeggen. Haagwonen heeft de kennis om marktgevraagde woningen te bouwen. Echter in deze opzet kunnen we voorstellen dat de appartementen, doorzonappartementen worden die ook ingericht kunnen worden als seniorenwoning. Deze behouden zeker de kwaliteit van huurwoningen in het hoge segment. Eén-zijdig georiënteerde appartementen worden gemaakt in situaties waarin één zijde van de locatie slecht is, dat geeft het huidige plan van Haagwonen ook aan. Bekeken kan worden of de woningen op de begane grond ingericht kunnen worden als collectief wonen met een aantal gemeenschappelijke voorzieningen. Het hof kan hier heel goed op aansluiten.
Doorsnede van het plan; de woningen, de ZeeheldenTuin en de TasmanKas   Impressie van het plan


In deze tijd ontstaat meer aandacht voor de omgeving, het milieu, duurzaamheid en voedsel. Je ziet dit in veel initiatieven terugkomen. Er komen steeds meer energie- en besparingsbeurzen om bewoners te wijzen op duurzaamheid. Het kunst- en architectuurcentrum Stroom in Den Haag heeft een manifestatie Foodprint georganiseerd wat over voedsel in de stad gaat. Gemeentes komen met steeds meer subsidies voor duurzame initiatieven als groene daken, zonnepanelen en isolatie. Deze bewustwording willen wij onderdeel laten zijn van dit plan; er is een uitermate geschikte locatie, er is een initiatief en er is behoefte aan samenwerking; de omstandigheden zijn optimaal.
De inspiratiebronnen uit de stad Den Haag


Productief; de kas als fabriek. In de kas worden voornamelijk groeten, fruit en kruiden geteeld. Door de vorm en de afmeting van de kas is er genoeg ruimte om veel en gevarieerd te laten groeien. De mogelijkheid om in verdiepingen te telen wordt in de professionele kassenteelt al gebruikt en kan ook hier gebruikt worden. De producten die hier groeien worden in het restaurant in de kas gebruikt. In de kas is een winkel waar het geteelde verkocht wordt. Buurtbewoners kunnen hier het versgeteelde kopen. Er is een mogelijkheid om afspraken te maken met de Coop buurtsupermarkt om de geteelde groenten, fruit en kruiden in de buurtsupermarkt te verkopen. Groenten worden met de fiets gebracht waardoor ook het vrachtvervoer naar de supermarkt afneemt.
De TasmanKas als produktiebron in de stad


Maatschappelijk; de kas om te leren. In de kas kunnen scholen uit de buurt praktijklessen volgen over het kweken van groentes, fruit en kruiden. De leerlingen telen hier hun eigen voedsel, dicht bij hun school en dicht bij hun huis zodat ze ook nog na schooltijd hier terecht kunnen. In de stadswerkplaats kunnen kinderen en bewoners hun eigen dingen maken waarbij de begeleiders van de stadswerkplaats assisteren. Het hutten- en timmerdorp voor kinderen wordt begeleidt door de stadswerkplaats.
De TasmanKas als maatschappelijke plek in de stas


Commercie; de kas als kans: De ontbijt- en lunchhoreca van ‘appeltje eitje’ in de Prins Hendrikstraat kan aan het binnenterrein een uitbreiding maken; buiten op het terras en binnen in de kas aan het Zeeheldenhof. De gekweekte groente, fruit en kruiden op de menukaart komt uit de kas. In de kas komt een uitbreiding van de horeca met een diner-restaurant voor in de avonduren. Ook hier komt het eten uit de kas op de menukaart. Na schooltijd kunnen kinderen uit de buurt opgevangen worden, als b.s.o., om in de kas of in de stadswerkplaats bezig te zijn. In de stadswerkplaats kunnen buurtbewoners, tegen vergoeding, gebruik maken van de machines en kennis van de begeleiders. Hier kunnen zij hun onderdeel maken voor hun huis of een eigen meubelstuk. Er is een plan om de huurwoningen aan de Roggeveenstraat als kluswoningen te verkopen. De verkopende woningbouwvereniging kan de stadswerkplaats als extra motivatie inzetten om tot aankoop van een dergelijke woning over te gaan. De machines van de stadswerkplaats en het advies van de begeleiders zijn te gebruiken door de nieuwe eigenaren van deze kluswoningen. Het woonzorgcentrum Op de laan op de hoek van de Laan van Meerdervoort en de Tasmanstraat kunnen activiteiten organiseren voor de ouderen in de kas. Hier kunnen ouderen ook bezig zijn om groenten te kweken. Zo kan de kennis die bij ouderen aanwezig is overgebracht worden.
De TasmanKas als commercieele plek in de stad

Energie; de kas als leverancier van elektriciteit, warmte en water: Op het hoogste punt en over de volledige lengte van de kas komen zonneboilers die warm water produceren. Onder de zonneboilers komen photo-voltaïsche zonnecellen. De elektriciteit hier opgewekt wordt gebruikt in de kas zelf. Op de spanten van de kas komen buiten ‘urban mills’ of stadswindmolens. Dit type windmolens zijn uitermate geschikt voor stedelijke gebieden, veroorzaken geen geluidhinder en zijn rendabel. De omgeving zorgt voor een ongehinderde wind voor het aanwaaien van de molens. De luchtwarmte die in de kas ontstaat door directe zoninstraling wordt gebruikt als verwarming van de kas en de nieuwbouwwoningen van Haagwonen. Overtollige warmte die niet direct gebruikt kan worden, wordt opgeslagen in een warmtebron in de grond. Deze warmte kan in koude periodes gebruikt worden voor het verwarmen van de kas en de woningen. De bestaande regenwaterafvoer van de parkeergarage (± 1100 m²) wordt afgekoppeld van het rioleringsstelsel en wordt tezamen met het regenwater van de kas opgevangen. Dit regenwater wordt gebruikt voor de teelt in de kas en voor spoelwater van de toiletten. Overvloedig regenwater komt terecht in de waterberging op het binnenterrein. Experimenteel is om te bezien of de co² van de auto’s uit de parkeergarage, gebruikt kan worden om de groei van de gewassen in de kas te stimuleren. 
De door de kas opgewekte energie wordt direct gebruikt in de kas. De overgeproduceerde energie gaat naar de nieuwbouwwoningen van Haagwonen.

De TasmanKas als energebron in de stad 


Financiën. De financiën zijn van wezenlijk belang voor het slagen van dit project. Stelling is; ‘hoe meer geld er verkrijgen kan worden hoe vollediger het plan wordt’. Het is zeker mogelijk om financiële middelen te vinden. Het initiatief van het Emmahof is het immers ook gelukt. Een aantal enthousiaste buurtbewoners zullen zich hiervoor kunnen inzetten. Hieronder al een aantal mogelijkheden: Voor het toepassen van zonnepanelen geeft de gemeente Den Haag subsidie.  In het verleden heeft de gemeente Den Haag voor dergelijke initiatieven projectsubsidies vrijgemaakt. Voor het inrichten van het Emmahof is er bv 500.000,= euro vrijgemaakt. Bekeken kan worden of voor dit initiatief in het stadsdeel waarin het Zeeheldenkwartier ligt, geld beschikbaar is. Bij de provincie Zuid-Holland en de Rijksoverheid zijn subsidieloket waarin gezocht kan worden naar financiën. De Europese unie heeft subsidieprogramma’s voor regionale ontwikkelingen. Diverse culturele fondsen als Fonds 1818, het VSB-fonds e.d. zijn beried om doelgerichte subsidies te verstrekken. Een avond lezen in het fondsenboek levert zeker geld op. Land- en tuinbouworganisaties kunnen belang hebben bij het subsidiëren van de kas in het Zeeheldenhof. De initiatiefnemers van Kas+Stad zoeken een pilotproject waarin de kas in de stad meer betekenis kan krijgen in de bebouwde omgeving. Deze initiatiefnemers zijn bereid om een kas in de stad financieel te ondersteunen. De windmolens kunnen gesubsidieerd worden door bedrijven in de wijk. Hun naam wordt vermeld op ‘hun’ eigen windmolen, etc.
Suggesties voor financiering en subsidies


Rob Vreeswijk en Zina al Edany (http://www.zina-edany.nl/page1.html) beiden architect en buurtbewoner, volgen de ‘bewegingen’ van de buurt en hebben op eigen initiatief een plan gemaakt waarbij de wensen van de buurt én van Haagwonen zijn verweven. Door hun beroepservaring en de huidige situatie in de bouwwereld, weten zij dat woningbouwen in deze tijd niet meer gaat zoals dat in het verleden ging. Een lege plek in de stad bebouwen zonder nauw contact met de omgeving lukt niet meer. De buurt weet immers waar behoefte aan is en zal eigenlijk in de initiatieffase al mee moeten kunnen denken.
De ZeeheldenTuin en de TasmanKas